ચોમાસાની ઋતુ ગરમીથી રાહત આપે છે, પરંતુ આ ઋતુમાં આંખોની સંભાળ રાખવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. વરસાદ, ભેજ, ધૂળ-માટી, ગંદુ પાણી અને વધતા બેક્ટેરિયા તથા વાયરસના સંપર્કને કારણે આંખોમાં લાલાશ, ખંજવાળ, પાણી આવવું, બળતરા અને ચેપ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. તેથી ચોમાસામાં આંખોની સ્વચ્છતા અને યોગ્ય કાળજી રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.
વરસાદી વાતાવરણમાં ભેજનું પ્રમાણ વધે છે અને પાણી તથા ગંદકીના સંપર્કની શક્યતા પણ વધારે રહે છે. આંખોને વારંવાર હાથથી સ્પર્શ કરવો, ગંદા હાથથી આંખ ચોળવી, એકબીજાના ટુવાલ અથવા રૂમાલનો ઉપયોગ કરવો જેવી આદતો આંખના ચેપનું જોખમ વધારી શકે છે. આંખના કેટલાક ચેપ વ્યક્તિથી વ્યક્તિ સુધી દૂષિત હાથ, વસ્તુઓ અથવા આંખમાંથી નીકળતા પ્રવાહીના સંપર્કથી ફેલાઈ શકે છે.
ઘણા લોકો માને છે કે વરસાદનું પાણી કુદરતી રીતે શુદ્ધ હોય છે અને આંખમાં પડવાથી આંખ સાફ થઈ જાય છે. પરંતુ આ માન્યતા યોગ્ય નથી.
વરસાદનું પાણી સીધું આકાશમાંથી પડતું હોય ત્યારે પણ તેને સંપૂર્ણપણે જંતુમુક્ત કે આંખો માટે નિષ્ક્રિય માનવું યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને છત, રસ્તા અથવા અન્ય સપાટી પરથી એકત્ર થયેલા વરસાદના પાણીમાં ધૂળ, ગંદકી અને જીવાણુઓનું મિશ્રણ થઈ શકે છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા પણ વરસાદી પાણીના સંગ્રહ અને ઉપયોગ દરમિયાન દૂષિત થવાના જોખમ અંગે સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપે છે.
તેથી આંખોમાં વરસાદનું પાણી પડી જાય તો ગભરાવાની જરૂર નથી, પરંતુ આંખોને ચોળવી નહીં. જરૂર જણાય તો સ્વચ્છ પીવાલાયક પાણી અથવા યોગ્ય સેલાઇનથી આંખોને ધોઈ શકાય છે.
આંખોને સ્પર્શ કરતા પહેલા હાથને સાબુ અને પાણીથી સારી રીતે ધોઈ લો. ગંદા હાથ આંખ સુધી જીવાણુ પહોંચાડવાનું કારણ બની શકે છે.
આંખમાં પાણી પડ્યા પછી ખંજવાળ આવે તો આંખને જોરથી ચોળવાને બદલે સ્વચ્છ પાણીથી આંખ ધોઈ લો. આંખ ચોળવાથી આંખની સપાટી પર વધુ બળતરા થઈ શકે છે.
જો ઘરમાં કોઈ વ્યક્તિને આંખમાં લાલાશ, પાણી અથવા ચેપ હોય તો તેનો ટુવાલ, રૂમાલ અથવા વ્યક્તિગત ઉપયોગની વસ્તુઓ અન્ય વ્યક્તિએ ઉપયોગમાં ન લેવી. આંખના કેટલાક ચેપ સંપર્કથી ફેલાઈ શકે છે.
કોન્ટેક્ટ લેન્સ પહેરતા પહેલા અને કાઢતા પહેલા હાથ સારી રીતે સાફ કરો. લેન્સ સાથે સ્વચ્છતાની બેદરકારી આંખમાં ચેપનું જોખમ વધારી શકે છે. આંખમાં પાણી, લાલાશ કે બળતરા હોય ત્યારે પોતાની રીતે લેન્સનો ઉપયોગ ચાલુ રાખવાને બદલે આંખના નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
ચોમાસામાં આંખ લાલ થાય એટલે પોતાની રીતે કોઈપણ આંખના ટીપાં, ખાસ કરીને સ્ટેરોઇડવાળા ટીપાં, શરૂ ન કરવા જોઈએ. આંખ લાલ થવાના અનેક કારણો હોઈ શકે છે અને યોગ્ય કારણ જાણ્યા વગર દવા લેવી નુકસાનકારક બની શકે છે.
વરસાદમાં ભીના ચહેરા અને આંખોને સ્વચ્છ કપડાથી હળવેથી સાફ કરો. ધૂળ, કાદવ અથવા ગંદુ પાણી આંખમાં જાય તો આંખને ચોળવાને બદલે સ્વચ્છ પાણીથી ધોવો.
આંખમાં સતત લાલાશ, સોજો, દુખાવો, વધારે પાણી આવવું, પરુ જેવો પ્રવાહ, પ્રકાશ જોવામાં તકલીફ અથવા દ્રષ્ટિમાં ઘટાડો થાય તો તેને સામાન્ય ચોમાસાની સમસ્યા માનીને અવગણશો નહીં. આવા લક્ષણોમાં યોગ્ય તપાસ માટે આંખના નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે.
વરસાદની મજા માણો, પરંતુ આંખોની સ્વચ્છતા સાથે બેદરકારી ન રાખો. વરસાદનું પાણી આંખ સાફ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવું નહીં, આંખોને ગંદા હાથથી ન ચોળવી અને કોઈપણ અસામાન્ય લક્ષણો દેખાય તો પોતાની રીતે દવા લેવાને બદલે આંખના નિષ્ણાતની સલાહ લેવી.
સારી દ્રષ્ટિ માટે માત્ર આંખોની સારવાર જ નહીં, પરંતુ રોજિંદી કાળજી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.
